Τρίτη, 29 Αυγούστου 2017

Το Αλγέρι / Pépé le Moko (1937)του Julien Duvivier

Σχετική εικόνα
Διάρκεια: 94min Μεταφρασμένος Τίτλος: Το Αλγέρι
Σκηνοθεσία: Julien Duvivier | Σενάριο: Henri La Barthe, Henri La Barthe | Ηθοποιοί: Jean Gabin, Gabriel Gabrio, Saturnin Fabre, Fernand Charpin, Lucas Gridoux

Ο Πεπέ λε Μόκο (Jean Gabin) είναι ένας Γάλλος κλέφτης που ζει για δύο χρόνια στο Αλγέρι. Ένας αξιωματικός από την Γαλλία θέλει να τον συλλάβουν, αλλά ο πονηρός τοπικός επιθεωρητής προτείνει να καιροφυλακτούν. Τα πράγματα γίνονται επικίνδυνα για τον Πεπέ όταν έρχεται στην πόλη η Γκάμπι, μια όμορφη Παριζιάνα.
Έχει καταφύγει στην Κάσμπα του Αλγερίου για να γλυτώσει από την Γαλλική δικαιοσύνη. Η Κάσμπα, που είναι ένα συνοθύλευμα ατάκτως δομημένων κτιρίων, στενών δρόμων, σκοτεινών αυλών και σκαλιών, μαζί με τον άναρχο τοπικό της πληθυσμό, του δίνει την κατάλληλη προστασία στον από την τοπική αστυνομία.
Ο Pepe συζεί με την τσιγγάνα Ινές (Line Noro )αλλά έχει σιχαθεί τον περιορισμό του στην Κάσμπα και θέλει να ξεφύγει στην πόλη...
Τότε γνωρίζεται με την τέως πόρνη νυν Παριζιάνα-πρωτευουσιάνα- μεγαλοκυρία Gaby (Mireille Balin), και η νοσταλγία του για το Παρίσι και η αγάπη που αισθάνεται για την Gaby τον οδηγουν σε απεγνωσμένη κίνηση απεγκλωβισμού του.
Υπάρχουν όμως κάποιοι που δεν θέλουν να τον δουν να φεύγει από την Κάσμπα και η αστυνομία πάντα περιμένει μία καλή πληροφορία...
Σκοτεινή δραματική-γκανγκστερική ταινία, με τον έξοχο, νεαρότατο Gabin να δίνει μία υπέροχη ερμηνεία ενός εγκλωβισμένου ανθρώπου που νιώθει να τον πνίγουν οι τοίχοι της επίπλαστης ελευθερίας του και που νομίζει ότι βρήκε το κίνητρο για να σπάσει τα δεσμά του...
Αγάπη, μίσος, σπιουνιά, νοσταλγία για την πατρίδα, ωραίοι και έξυπνοι διάλογοι, όλα αυτά ανακετεύονται και κτίζονται ομορφα από τον σκηνοθέτη Julien Duvivier στην μυθική, μαγική ατμόσφαιρα της Κάσμπα και των στενών της ...Οι σκηνές , δε, που ο Pepe τραγουδάει ευτυχισμένος γιατί αγαπάει την Gaby, είναι ανεπανάληπτες και πραγματικά κλασικές!

Μου μοιάζει σχεδόν αδύνατο (αν όχι απλώς ανώφελο) να επιχειρήσω την ανατομία αυτού του δαντελένιου γαλλο-αλγερινού μύθου. Όπου ο ομώνυμος ήρωας, αρχιμαφιόζος –θρύλος στο λαβυρινθώδες Κασμπά του Αλγερίου, θα ξεμυαλιστεί από μια μεγαλοαστή Παριζιάνα. Και ο καθένας θα αντικρίσει στο πρόσωπο του άλλου την ου-τοπία. Αναγκαστικά, λοιπόν, θα καταφύγω στα πρωτογενή συστατικά της τέχνης / τεχνικής του σινεμά –τον χώρο, το φως και τον χρόνο. Έχουμε και λέμε, αντίστοιχα:
1. Η εισαγωγή στην γεωγραφία του Κασμπά, ως της μεγάλης σκηνής όπου θα λάβει χώρα η δράση, γίνεται με στιλ ημι-ντοκιμαντερίστικο: η μυθοπλασία έχει ήδη καταλάβει τα χωράφια του πραγματικού. Οι άναρχες κινήσεις και οι απροσδόκητες τοποθετήσεις της κάμερας μετουσιώνουν την ατμόσφαιρα περιδίνησης, για την οποία το voice-over μας έχει ήδη προετοιμάσει. Ο Duvivier αντιλαμβάνεται (και επιβάλλει) τον χώρο ως αίσθηση.
Ακόμη παραπέρα, ο καταγραμμένος στην εικόνα χώρος δεν είναι παρά η μία όψη της συνολικής γεωγραφίας του « pepe le moko». Ποιο είναι το άλλο μισό; Μα η, περί ης ο λόγος, ου-τοπία. Ο χαμένος χώρος (που αποκτά πια και ολοφάνερη χρονική διάσταση), που για τον ήρωα κατονομάζεται ως το Παρίσι. Μόνο που ο Duvivier δεν επιφυλάσσει στον, ταυτισμένο και εξίσου «πληγωμένο», θεατή ούτε καν το ελάχιστο οξυγόνο ενός φλας μπακ (βλ. « Casablanca»). Ο χώρος έχει ακινητοποιηθεί στο «εδώ» και ο χρόνος έχει παγώσει στο «τώρα». Η αίσθηση απώλειας αγγίζει τα τραγικά υψίπεδα ενός « Τρίτου ανθρώπου», με τον οποίο –όχι τυχαία- μοιράζονται την ίδια αρχιτεκτονική μεγαλοφυία.
2. Οι ποσοστώσεις του ασπρόμαυρου και οι φωτοσκιάσεις μεταφέρουν κατά το δοκούν την αναγέννηση, το αμφίσημο, την απελπισία του αδιεξόδου (θα δούμε στη συνέχεια τη σπουδαιότητα αυτής της αλληλουχίας). Η νεφελώδης φωτογραφία μοιάζει να παράγεται κατευθείαν από τις αναθυμιάσεις της μυθικής συνοικίας του Κασμπά και τυλίγει τον ήρωα στην αχλύ του ανέφικτου. Η δημιουργία μεγάλων σκιωδών πεδίων εντός του κάδρου τονίζει την πανταχού παρούσα απειλή. Ενώ η ανάμειξη των παραπάνω στοιχείων δίνει ένα σκηνικό μετα-εξπρεσιονιστικό, που θαρρείς ότι αυτονομείται και αποκτά ρόλο διακριτό. Σέρνεται σαν κατάρα και φυλακίζει.
3. Σε επίπεδο ρυθμού, ο Duvivier δομεί διαδοχικές χρονικές ενότητες, καθεμιά από τις οποίες ακολουθεί το σχήμα της σταδιακής κατάδυσης στο απόλυτο σκοτάδι. Πρόκειται για την σαφέστερη προοικονομία του κατάπικρου φινάλε: ο κύκλος πρέπει να κλείσει, η ύστατη ελπίδα να πνιγεί μέσα στη νύχτα.

Έτσι και θα γίνει λοιπόν. Η αυτοκτονία του Πεπέ προοιωνίζει την απόλυτα τεφρή περίοδο του γαλλικού ποιητικού ρεαλισμού, όπου ο Renoir θα διδάξει στους ομοεθνείς του τον «Κανόνα του παιχνιδιού» και ο Carne θα τους ταξιδέψει μέχρι το «Λιμάνι των Αποκλήρων».
Κωνσταντίνος Σαμαράς(CINE.GR)

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου