Τετάρτη, 8 Νοεμβρίου 2017

Ο καταδικασμένος / Ikiru(1952) του Akira Kurosawa




Ένας στερημένος από χαρές της ζωής δημόσιος υπάλληλος, πληροφορούμενος ότι θα πεθάνει από καρκίνο, προσπαθεί να ζήσει κάποιες εφήμερες απολαύσεις, αλλά τελικά αφιερώνει τις τελευταίες του μέρες σ’ένα κοινωνικό έργο.
Στην κηδεία του οι συνάδελφοί του τον κρίνουν διαφορετικά κι όπως στο
«Ρασομόν», η αλήθεια αποδεικνύεται σχετική, αφού ο καθένας έχει την
δική του άποψη για την πραγματικότητα. Ο Κουροσάβα διαιρεί την ταινία
του σε δυο βασικές ενότητες (οι απελπισμένες ενέργειες του ήρωα να
απολαύσει τις ηδονές της ζωής και η μεγάλη συζήτηση στην κηδεία του με
συνεχή φλας – μπακ), κάνει χρήση πλάνων σεκάνς, ενσωματώνει αρμονικά
επιρροές από τον γερμανικό εξπρεσιονισμό και το κάμερσπιλ, τον ιταλικό
νεορεαλισμό ή το αμερικάνικο φιλμ – νουάρ, ενώ το μοντάζ και η
υποδειγματική χρήση των φλας – μπακ, αποτελούν μάθημα για τις σημερινές
γενιές των νέων κινηματογραφιστών.


 


Ένας δημόσιος υπάλληλος, αφού μαθαίνει πως έχει καρκίνο σε τελευταίο στάδιο, προσπαθεί να δώσει νόημα στους λίγους μήνες ζωής που του απομένουν.
Εμπνευσμένη από τη νουβέλλα του Leo Tolstoy  Ο θάνατος του Ιβάν Ιλίτς, η κάπως παραγκωνισμένη ταινία του μεγάλου Akira Kurosawa διηγείται την ιστορία του Kanji Watanabe, ενός μεσήλικα υπαλλήλου στον οποίο διαγνώσκεται καρκίνος στομάχου.
Ο Kanji, χρόνια χήρος, εργάζεται 30 χρόνια στην ίδια μονότονη, καταθλιπτική δουλειά ενώ  ζει με το γιο του και τη νύφη του. Οι σχέσεις τους είναι τυπικές έως σχεδόν ανύπαρκτες, και το ζευγάρι δείχνει να ενδιαφέρεται περισσότερο για τη μικρή περιουσία του πατέρα παρά για τον ίδιο, κι εκείνος, απογοητευμένος και κουρασμένος έχει παραδωθεί στην ανυπόφορη μοίρα του.

Ο επικείμενος θάνατός του αποτελεί το έναυσμα για να επανεξετάσει τη ζωή του και να αναθεωρήσει το σκοπό του. Καταλυτική είναι η γνωριμία του με τη νεαρή και γεμάτη πάθος για ζωή, Toyo. Ο Kanji, γοητευμένος, επιδιώκει να μάθει το μυστικό της κι όταν εκείνη του αποκαλύπτει πως τη χαρά την αντλεί από τη δουλειά της, αποφασίζει να ακολουθήσει το παράδειγμά της. Αναλαμβάνει λοιπόν, να φέρει εις πέρας μια κοινοτική υπόθεση, που λόγω της υπέρογκης γραφειοκρατίας έχει βαλτώσει.


Ανάμεσα στη συγκινητική ερμηνεία του Takashi Shimura,  την άρτια δομημένη ακολουθία και ενότητα των σκηνών, ξεχωρίζει η εύστοχη κριτική, με ειρωνική διάθεση, του Kurosawa στην καθημερινότητα του μέσου αστού και στην παγίδα της ρουτίνας που τελικά αυτός υποπίπτει. Βυθιζόμενος σταδιακά στη μοναξιά, ο άνθρωπος που δεν μπορεί να βρει ικανοποίηση πουθενά, τελικά παραιτείται από την προσπάθεια και βαδίζει αργά προς τον αμφίβολο μέχρι τότε θάνατο. Η αναγνώριση πως βρίσκεται πια σ’αυτό το κομβικό σημείο, τον κάνει να συνειδητοποιήσει, καθώς το τέλος πλησιάζει, πως δεν έχει τίποτα πια να χάσει. Η προοπτική του αλλάζει άρδην και αναγκάζεται να αξιολογήσει τα χρόνια που έχασε.  Όλη η υπόθεση κινείται στα πλαίσια ενός σχολίου για τη γελοιότητα της γραφειοκρατικής διαδικασίας, όχι άγνωστης στη χώρα μας.


Το Ikiru αποτελεί μια έμπνευση για τη ζωή, για την αξία που ο καθένας προσωπικά θα της αποδώσει. Η προσπάθεια του Kanji δε μένει χωρίς αντίκρυσμα. Το γεγονός πως τελικά οι υπόλοιποι οικειοποιούνται το δικό του έργο και του στερούν τα εύσημα που του αναλογούν, είναι μηδαμηνό μπροστά στην υπέρβαση του ήρωα.


Ένας μοναχικός γραφειοκράτης που εργάζεται στο πόστο του εδώ και τριάντα χρόνια, μαθαίνει ότι πάσχει από καρκίνο και του απομένουν μόνο έξι μήνες ζωής. Αναζητώντας, έστω και στο παραπέντε, ένα νόημα στη μονότονη, αδιάφορη καθημερινότητά του, προσπαθεί να εκπληρώσει τις χαμένες επιθυμίες του. Αφού αναλώνεται σε εφήμερες σπατάλες και διασκεδάσεις, αποφασίζει μέσα από τη δουλειά του να αγωνιστεί με στόχο να ωφελήσει τη ζωή των συνανθρώπων του, βρίσκοντας έτσι το νόημα της δικής του ζωής. Μετά το θάνατό του, παρακολουθούμε τον περίγυρό του να συζητά για εκείνον, τη συμπεριφορά και τις προθέσεις του. Για πολλούς, ο «Καταδικασμένος» είναι η κορυφαία κινηματογραφική στιγμή του Ακίρα Κουροσάουα (1910–1998), αυτού του σπουδαίου δασκάλου της έβδομης Τέχνης που μας κληροδότησε ορισμένα από τα σημαντικότερα κινηματογραφικά αριστουργήματα. Δεν ήταν λοιπόν μόνο τα φιλμ εποχής με σαμουράι, αλλά και καθημερινές, σύγχρονες ιστορίες όπως ο «Καταδικασμένος», που έμειναν επίσης κλασικές στη φιλμογραφία του ιάπωνα σκηνοθέτη. Το θέμα της ταινίας είναι μεν κοινότυπο, αλλά η ματιά του Κουροσάουα το απογειώνει σε έναν οικουμενικό θρίαμβο του ουμανιστικού σινεμά. Το φιλμ αποτελεί μια μελαγχολική σπουδή για τη ζωή, το θάνατο και τη μοναξιά, από την οποία όμως δεν λείπει η ελπίδα. Ο κεντρικός ήρωας είναι δέσμιος μιας βαρετής ρουτίνας, άνθρωπος μοναχικός και αποστασιοποιημένος από οικογένεια και συναδέλφους. Συνειδητοποιεί ότι θα πεθάνει και δεν έχει καταφέρει να ζήσει, γι’ αυτό και προσπαθεί να αναπληρώσει το χαμένο χρόνο. Η συγκινητική ιστορία του ξεδιπλώνεται με αργό ρυθμό, μέσα από φλασμπάκ, χωρίς μελοδραματισμούς, αλλά μεστά και ουσιαστικά. Όπως σε όλα τα έργα του Κουροσάουα, είναι αξιοθαύμαστος κι εδώ ο τρόπος με τον οποίο ο σκηνοθέτης διεισδύει στον ψυχισμό των χαρακτήρων του. Μέσα από τον υπαρξιακό αγώνα αυτού του απλού, καθημερινού ανθρώπου που αναζητά το νόημα της ζωής, ο Κουροσάουα παράλληλα εικονογραφεί και σχολιάζει τη μοντέρνα Ιαπωνία που αναζητά μεταπολεμικά την ταυτότητά της. Παράλληλα, προβληματίζεται γύρω από το κοινό καλό, απεικονίζει μια αλλιώτικη όψη του νυχτερινού Τόκιο, ενώ επίσης θέτει στο μικροσκόπιο την ιαπωνική νοοτροπία και φιλοσοφία ζωής. Η ερμηνεία του πρωταγωνιστή Τακάσι Σιμούρα, γνώριμου από αρκετές ταινίες του Κουροσάουα, είναι συγκλονιστική. Ο «Καταδικασμένος» -στα ιαπωνικά «Ikiru» σημαίνει «το να ζεις»- είναι ένας ύμνος στη ζωή που διαθέτει νόημα, στη ζωή που δεν πρέπει να αφήνουμε να μας προσπερνά.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου